Hüseyin HAMAMCILAR                                      

               SMMM

     İzmir SMMM Odası

Denetleme Kurulu Başkanı

SİGORTA ACENTELERİNİN BSMV. MÜKELLEFİYETİNE SON VERİLDİ  

GİRİŞ :

TBMM.de 05.06.2008 tarihinde kabul edilen ve 06.06.2008 Tarih ve 26898 mükerrer sayılı resmi gazetede yayınlanan 5766 sayılı “AMME ALACAKLARININ TAHSİL USULÜ HAKKINDA KANUNDA VE BAZI KANUNLARDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASI HAKKINDA KANUN”  ile 6802 sayılı Gider Vergileri Kanununda değişiklik yapılmak suretiyle sigorta acentelerinin Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi mükellefiyetlerine son verilmiş olup, sigorta acentelerine yönelik olarak  Katma Değer Vergisi, Gider Vergileri Kanununda yapılan yasal değişiklikler yazımızın konusunu oluşturmaktadır.

1- 14.06.2007 tarih ve 26552 sayılı resmi gazetede yayınlanan 5684 sayılı SİGORTACILIK KANUNU’nun Tanımlar başlıklı 2.maddesinde sigorta acentesinin tanımı: 

“l) Sigorta acentesi: Ticarî mümessil, ticarî vekil, satış memuru veya müstahdem gibi tâbi bir sıfatı olmaksızın bir sözleşmeye dayanarak muayyen bir yer veya bölge içinde daimî bir surette sigorta şirketlerinin nam ve hesabına sigorta sözleşmelerine aracılık etmeyi veya bunları sigorta şirketleri adına yapmayı meslek edinen, sözleşmenin akdinden önce hazırlık çalışmalarını yürüten ve sözleşmenin uygulanması ile tazminatın ödenmesinde yardımcı olan  kişiyi,” şeklinde yapılmıştır.

Yine Sigorta acenteleri başlıklı 23. maddesinde de sigorta acenteliği yapacak gerçek veya tüzel kişilerin kayıt ve niteliklerine ilişkin bilgilere yer verilmiştir.

2- Sigorta Acentelerinin çalışma usul ve esaslarını belirleyen Sigorta Acenteleri Yönetmeliği de 14.04.2008 tarih ve 26847 sayılı mükerrer resmi gazetede yayınlanmıştır.

     Yönetmeliğin amaç ve kapsamı:

   “ (1) Bu Yönetmeliğin amacı, sigorta acenteliği yapacak gerçek ve tüzel kişilerin niteliklerine ve faaliyetlerine dair usul ve esasları düzenlemektir.

(2) Bu Yönetmelik, acentelerin niteliklerine, kuruluşlarına, faaliyetlerine, tesis edecekleri teminatlara, tutacakları defter, belge ve kayıt düzeni ile yapamayacakları işlere ilişkin usul ve esasları kapsar.”

şeklinde düzenlenmiştir.

Gerek Sigortacılık Yasası ve gerekse Sigorta Acenteleri Yönetmeliği incelendiğinde; sigorta acentesi: sigorta şirketlerinin nam ve hesabına sigorta sözleşmelerine aracılık etmeyi veya bunları sigorta şirketleri adına yapmayı meslek edinen şeklinde tanımı yapılmış olmakla bunların sadece aracılık hizmeti yaptıkları dolayısıyla da artık BSMV. nin mükellefi olmadıkları sonucu çıkmaktadır.

A- KATMA DEĞER VERGİSİ YASASINDA YAPILAN DEĞİŞİKLİK:

     Banka, Sigorta şirketleri, sigorta acenteleri ve prodüktörler ile tali acentelerinin banka ve sigorta muameleri kapsamına giren işlemleri   3065 Sayılı Katma Değer Vergisi Yasasının 17/4-e maddesine göre Katma Değer Vergisinden istisna edilmiştir. KDV. Yasasının 17/4-e maddesi:

 “e) Banka ve sigorta muameleleri vergisi kapsamına giren işlemler ve tali acenteler dahil sigorta acente ve prodüktörlerinin sigorta muamelelerine ilişkin işlemleri ile Kurumlar Vergisi Kanununun maddesinin (24) numaralı bendinde belirtilen kurumların kredi teminatı sağlama işlemleri,” şeklinde düzenlenmiş iken 5766 sayılı yasanın 12. maddesi ile;

“MADDE 12- 25/10/1984 tarihli ve 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanununun;

a) 17 nci maddesinin (4) numaralı fıkrasının (e) bendindeki “tali acenteler dahil sigorta acente ve prodüktörlerinin” ibaresi “sigorta aracılarının sigorta şirketlerine yaptığı”  şeklinde ve Sigortacılık Yasasında sigorta acentelerinin tarifine uygun olması amacıyla değiştirilmiştir.

B- GİDER VERGİSİ YASASINDA YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER:

6802 Sayılı Gider Vergileri Kanununun MÜKELLEF, MATRAH, BEYANNAME VERİLME ZAMANI VE YERİ başlıklı 30, 31 ve 47.maddelerinde 5766 sayılı yasa ile  değişiklik yapılmadan önce yasada yer almamasına rağmen Vergi İdaresi, özelgeler ile sözleşme yapmaya ve prim tahsil etmeye yetkili sigorta acentelerini de gider vergisinin mükellefi olarak görmekte ve sigorta muameleleri vergisi beyannamesi düzenlettirerek, tahakkuk yapmakta ve verginin ödenmesinden sorumlu tutmaktaydı. Yasada değişiklik yapılmadan önce sigorta acentelerini de kapsama almakta olan  30, 31 ve 47. maddeler:

“MÜKELLEF:

Madde 30- Banka ve sigorta muameleleri vergisini banka ve bankerlerle sigorta şirketleri öder.

MATRAH

Madde 31- Banka ve sigorta muameleleri vergisinin matrahı 28. maddede yazılı paraların tutarıdır.

Kambiyo alım ve satım muamelelerinde kambiyo satışlarının tutarı vergiye matrah olur.

Vergi matrahından gider ve vergi adı altında indirim yapılamaz. Bu kanunla alınan banka ve sigorta muameleleri vergisi matraha dahil edilmez.

    Sigorta şirketleri, iptal ettikleri sigorta muamelelerine ilişkin vergileri (yalnızca iptal tarihinden sonraki döneme ait olan kısmı), iptalin gerçekleştiği dönemde hesaplanan banka ve sigorta muameleleri vergisinden indirebilirler. Bu dönemde indirilemeyen vergiler, sonraki dönem beyannamelerinde indirim konusu yapılabilir.

Maliye Bakanlığı, bu maddenin uygulanmasına ilişkin usûl ve esasları belirlemeye yetkilidir.

BEYANNAME VERİLME ZAMANI VE YERİ

Madde 47- a) Aşağıdaki (c) fıkrası hükmü mahfuz kalmak kaydı ile her mükellef, bir ay içindeki vergiye tabi muamelelerini bir beyanname ile ertesi ayın 15. günü akşamına kadar istihsal vergisinde (Aşağıdaki (b) fıkrasında yazılı olanlar hariç) istihsalin yapıldığı yer, nakliyat vergisinde iş yeri veya merkezinin bulunduğu mahal, PTT hizmetleri vergisinde PTT Genel Müdürlüğünün bulunduğu yer, banka ve sigorta hizmetleri vergisinde muamelelerin yapıldığı yer vergi dairesine bildirmek mecburiyetindedir.

e) Herhangi bir vergi döneminde, vergiye tabi muameleleri bulunmayan mükellefler de keyfiyeti aynı müddetler içinde, vergi beyannamesi ile bildirmeye mecburdurlar.”  hükümlerini içermekte iken;

5766 Sayılı Yasanın 25.maddesi ile Gider Vergileri Yasasının 30, 31 ve 47.maddelerinde aşağıda belirtildiği şekilde değişiklikler yapılmıştır:

MADDE 25- 13/7/1956 tarihli ve 6802 sayılı Gider Vergileri Kanununun;

a) 30 uncu maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“MADDE 30- Banka ve sigorta muameleleri vergisini banka ve bankerlerle sigorta şirketleri öder. Sigorta aracıları tarafından yapılan sigorta işlemlerinde de verginin mükellefi sigorta şirketleridir.”

Bu maddede yapılan değişiklik ile ülkemizde yaklaşık 15 bin civarında bulunan sigorta acenteleri (aracıları) tarafından yapılan sigorta işlemlerinde verginin mükellefi olmaktan çıkarılmakla beyanname verme külfetinden kurtarılmış olacakları gibi, zaman zaman sigortalılardan tahsil ettikleri gider vergilerin beyan dışı bırakılması veya ödenmemesinden dolayı Hazinenin gelir kaybı önlenecektir. Bundan sonra verginin mükellefi sigorta şirketleri olacağından ve beyannamelerin sigorta şirketleri tarafından verilmesiyle verginin beyanı, tahakkuku ve tahsilatında büyük oranda artışlar sağlanacağı görüşündeyiz.

 b) 31 inci maddesinin ikinci fıkrasından sonra gelmek üzere aşağıdaki fıkra eklenmiştir.

“Sigorta işlemlerinde verginin matrahı, bu işlem dolayısıyla poliçede yer alan prim tutarıdır. Prim tutarının hesabında, sigorta işlemi dolayısıyla komisyon ve benzeri adlarla sigorta aracılarına yapılan ödemeler indirim konusu yapılamaz.”

  Sigorta işlemlerinde verginin matrahının tayininde poliçede yer alan prim tutarları dikkate alınacak, sigorta acentelerine yapılan komisyon veya benzeri ödemeler prim tutarından indirilemeyektir.

c) 47 nci maddesinin (a) fıkrasının sonuna aşağıdaki hüküm eklenmiştir.

“Sigorta muamelelerine ilişkin beyanname sigorta şirketlerinin kanuni veya iş merkezlerinin bulunduğu yer vergi dairesine verilir.”

  Bu maddede değişiklik yapılmadan sigorta şirketleri ve sigorta acenteleri de banka ve sigorta hizmetleri  vergisinde işlemlerin yapıldığı yer vergi dairesine bildirmek mecburiyeti bulunmaktaydılar. 47. maddenin (a) fıkrasının sonuna ““Sigorta muamelelerine ilişkin beyanname sigorta şirketlerinin kanuni veya iş merkezlerinin bulunduğu yer vergi dairesine verilir.” şeklinde bir hüküm eklenmesiyle bundan böyle sigorta muameleleri vergisi beyannameleri sigorta şirketleri tarafından kanuni veya iş merkezlerinin bulunduğu yer vergi dairesine verilecektir.

C-YAPILAN DEĞİŞİKLİKLERİN YÜRÜRLÜK TARİHİ:

Sigorta acentelerini, Katma Değer Vergisi ile Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi yönünden  ilgilendiren hükümlerin yürürlük tarihi olarak 06 Haziran 2008 tarih ve 26898 mükerrer sayılı resmi gazetede yayınlanan 5766 sayılı “AMME ALACAKLARININ TAHSİL USULÜ HAKKINDA KANUNDA VE BAZI KANUNLARDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASI HAKKINDA KANUN” un “ 27.maddesi  f) 12 nci maddesinin (a) bendi, 18 inci maddesinin (a) bendi ve 25 inci maddesi yayımını izleyen ikinci ayın başında,” şeklinde hüküm bulunmaktadır. Bu hükme göre de;

1-    Sigorta Acenteleri ile ilgili olarak Katma Değer Vergisi yasasında

yapılan değişiklikler,

2-    Sigorta Acenteleri ile ilgili olarak banka ve sigorta muameleleri

Vergisi mükellefiyetlerinin ve beyanname verme zorunluluklarının kaldırılması,

3- Sigorta Şirketleri ile ilgili olarak da Sigorta muamelelerine ilişkin beyannamelerin sigorta şirketlerinin kanuni veya iş merkezlerinin bulunduğu yer vergi dairesine verilmesine ilişkin olarak Gider Vergisi yasasında yapılan değişiklikler yasanın yayımını izleyen ikinci ayın başında yani AĞUSTOS 2008 ayı başından itibaren yürürlüğe girecektir.

SONUÇ:

Sigorta şirketlerini ve sigorta acentelerini banka ve sigorta muameleleri vergisinin mükellef, matrah, beyanname verilme zamanı ve yeri  yönünden çok yakından ilgilendirdiğine inandığımız 5766 sayılı yasa ile 6802 sayılı gider vergileri yasasında, istisna yönünden ise katma değer vergisi yasasında yapılan değişiklikler hakkında meslektaşlarımızın bilgilendirilmesini amaçlayan bu yazımızın tüm meslek mensuplarımıza yararlı olması ümidiyle saygılarımı sunar, iyi çalışmalar dilerim. 

E-mail: huseyin.hamamcilar@izsmmmo.com