ARAMA

  
GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI
SSK
BAĞKUR
HABERLER
MAKALELER

ŞİRKETLERDE KAR DAĞITIMI VE MUHASEBESİ

ŞİRKETLERDE KAR DAĞITIMI VE MUHASEBESİ
 
 
           
Şirketler, bir hesap (faaliyet) döneminde gerçekleştirdikleri ticari, sınai ve mesleki faaliyetleri sonucunda kar ya da zarar ederler. Hiçbir faaliyet zarar etme amacına yönelik olarak yapılmaz. Kar elde etme ilgili faaliyetin sonuç beklentisidir ve esas amaç da budur. Kurumlar (Şirketler) en az iki gerçek ve tüzel kişilerin bir araya getirmiş oldukları ekonomik faaliyettir. Koydukları sermaye karşılığında kar’da beklentileridir.
 
Şirketlerin bir faaliyet döneminde elde ettikleri tüm gelirlerden, bu faaliyeti gerçekleştirmek amacı ile yapmış olduğu maliyet ve giderlerin düşülmesi sonucunda elde edilen olumlu fark işletmenin dönem karıdır. Tabi burada birde mali kar ve ticari kar kavramları da karşımıza çıkmaktadır. Mali kar; işletmenin vergi kanunlarına göre elde ettiği kardır. Bunun ticari kardan farkı; Kanunen kabul edilmeyen giderler, istisna ve muafiyetler gibi vergi kanunlarına göre Ticari Kara yapılan ilave veya eksiltmeler sonucu ortaya çıkar.
 
Kar dağıtımında esas alınacak olan işletmenin ticari karıdır. Bu kardan, eğer varsa geçmiş dönem zararları mahsup edildikten sonra kalan kardan şirketin vergi ve yasal yükümlülükleri hesaplanarak düşülür. Böylece ortaya dönem net karı çıkar.
 
            Ortaya çıkan dönem net karından; şirketin ödenmiş sermayesinin % 20 sine ulaşıncaya kadar % 5 oranında 1. Tertip Yedek akçe ayrılır.
 
Türk Ticaret Kanunu Madde 466.
 
Kanuni Yedek Akçe:
Her yıl safi karın yirmide birinin ödenmiş esas sermayenin beşte birini buluncaya kadar umumi yedek akçe olarak ayrılması mecburidir.
            Kanuni haddini bulduktan sonra dahi bu akçeye aşağıdaki paralar eklenir.
1.      Hisse Senedinin çıkarılmasında çıkarma masrafları indirildikten sonra, itibari kıymetten fazla olarak elde edilen hasılatın itfalara veya yardım ve hayır işlerine sarf edilmeyen kısmı;
2.      İptal edilen hisse senetlerinin bedellerine mahsuben yapılan ödemelerin, bunların yerine çıkarılan senetlerden elde edilen hasılat noksanı kapatıldıktan sonra, artan kısmı;
3.      Safi kardan birinci fıkrada yazılı yedek akçeden başka pay sahipleri için % 5 oranında kar payı ayrıldıktan sonra, pay sahipleriyle kara iştirak eden diğer kimselere dağıtılması kararlaştırılmış olan kısmın onda biri.
 
Umumi yedek akçe esas sermayenin yarısını geçmedikçe, münhasıran ziyanların kapatılma yahut işlerin iyi gitmediği zamanlarda işletmeyi idameye, işsizliğin önüne geçmeye veya neticelerini hafifletmeye elverişli tedbirler alınması için sarf olunabilir.
 
İkinci fıkranın 3 numaralı bendi ve üçüncü fıkra hükümleri, gayesi esas itibariyle başka işletmelere iştirakten ibaret olan “Holding” şirketleri hakkında cari değildir.
Hususi kanunlara tabi olan anonim şirketlerin yedek akçeleri hakkındaki hükümler mahfuzdur.
           
            Kanuni Yedek akçenin ayrılmasından sonra; 1. Temettü ayrılır. 1. temettü ödenmiş sermayenin % 5’i oranında ayrılmalıdır. T.T.K. 466/3. gereği. Dönem karından ödenmiş sermayenin % 5’i oranında 1.temettü ayrılmadıkça 2. tertip yasal yedek akçe ayrılamaz. İkinci tertip yasal yedek akçe % 10 oranında ayrıldıktan sonra kalan kar ortaklara vergi tevkifatı yapıldıktan sonra dağıtılır.         Şirketlerin karar organları isterlerse; dağıtılabilir karı dağıtmayıp işletmede olağanüstü yedek akçe olarak bırakabilecekleri gibi bu karı sermayelerine de ilave edebilirler. Anonim Şirketler Genel Kurullarında karın dağıtılıp dağıtılmayacağı veya sermayeye ilavesi konusunda mutlaka karar almaları yasal bir zorunluluktur. Gelir Vergisi Kanununun 94/6-B-i bendinde karın sermayeye ilavesi kar dağıtımı sayılmaz. Hükmü ise; şirketlerin mali bünyelerini güçlendirmeye yönelik bir teşviktir. Ayrıca ortaklar kar dağıtmayıp sermayeye ilave yoluna gittiklerinde ise; kar dağıtımından dolayı ödenen stopaj vergiyi ödemedikleri gibi bedelsiz hisse senedi sahibi olacaklar ve ayrıca temettü geliri elde etmedikleri için yıllık gelir vergisi beyannamesi vererek vergi ödemeyecekler. Kar Dağıtımında stopaj oranı: % 15’dir. Kar dağıtımının yapıldığı gün Kurum Stopajının doğduğu gündür.
 
Kâr payı ödemelerinde tevkifat yapma yükümlülüğü, şirket yetkili organlarının kâr payı ödemelerinin yapılmasını öngördüğü tarih itibarıyla başlamaktadır. Buna göre, şirket yetkili organının kâr dağıtımı için öngördüğü tarihte fiilen herhangi bir ödeme yapılmasa bile, hesaben ödemenin gerçekleştiği kabul edilerek stopaj yükümlülüğü izleyen ay içinde verilecek Muhtasar Beyanname’de yerine getirilecektir. Söz konusu kâr payının muhtasar beyannamede 061 tür kodu (Kurumların Dağıttıkları Kâr Payları ile Menkul Sermaye İratları) ile beyan edilerek aynı süre içinde ödenmesi gerekir. Görüldüğü üzere, kârın dağıtımına karar verilmesi stopajın doğması için yeterli değildir. Stopajın doğuş tarihi kârın dağıtımı için öngörülen tarihtir. Kârın dağıtımı için öngörülen tarih geldiği halde kâr fiilen dağıtılmıyor olsa dahi, pay sahipleri bu tarih itibariyle talep hakkı elde etmiş oldukları için hesaben ödeme yapılmış sayılır ve stopaj bu tarihte doğar. Stopajın doğuşunu ertelemek için kâr dağıtım tarihinin değiştirilmesi gerekir.
                Yukarıda bahsettiğimiz Kanuni Yedek Akçe ve Olağanüstü Yedek akçenin dışında ayrıca; Türk Ticaret Kanununun 458. maddesinde Gizli Yedek Akçeye yer verilmiştir.
“Şirket işlerinin devamlı inkişafını veyahut mümkün mertebe istikrarlı kar payları dağıtılmasını temin bakımından münasip ve faydalı olduğu taktirde aktiflerin bilanço günündeki kıymetlerinden daha aşağı bir kıymete bilançoya konması şeklinde veya başka suretle gizli yedek akçe ayrılması caizdir. İdare meclisi, gizli yedek akçe ve sarf yerleri hakkında murakıplara malumat vermekle mükelleftir.”
Ö r n e k :
(C) Şirketinde vergi sonrası kârın tamamının nakden dağıtılmasına karar verilmiştir. Şirketin sermayesi 100,000.--YTL’ dir. Diğer veriler aşağıdaki gibidir. Şirketin 2 ortağı olup hisseleri eşittir.
 


 
 
 
(YTL.)
1.
Ticari Kazanç
        180.000
2.
Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler
20.000
3.
Kurumlar Vergisi Matrahı (1+2)
200.000
4.
Kurumlar Vergisi (3x0,20)
40.000
5.
Vergi Sonrası Kâr (1-4)
        140.000
6.
Birinci Tertip Yedek Akçe (SermayeX 0,05)
            5.000
7.
Kalan
        135.000
8.
Birinci Temettü (Sermaye x 0,05)
5.000
9.
Kalan
        130.000
10.
İkinci Tertip Yedek Akçe (9/10)
         13.000
11.
İkinci Temettü (9-10)
        117.000
12.
Brüt Temettü (8+11)
122.000
13.
Nakdî Kâr Dağıtımı Stopajı (12x0,15)
          18.300
14.
Net  Temettü (12-13)
103.700

 
            Yukarıdaki örneğimizde görüldüğü üzere; şirketin Brüt karı olan; 180.000.—YTL. Ve Kanunen kabul edilmeyen gideri olan; 20.000.—YTL üzerinden Kurumlar Vergisi hesaplamamızı yaptık.
1-     öncelikle % 20 Kurumlar vergisini hesapladık,
2-     Şirketin ödenmiş sermayesinin % 20’sini bulan tutarda Kanuni Yedek Akçe ayrılacaktır.
3-     Birinci Temettü Şirketin ödenmiş sermayesinin % 5’i oranında ayrılarak ortaklara hisseleri oranında verilir.
4-     İkinci tertip Yedek akçe kalan karın % 10’u oranında ayrılmıştır.
5-     Kalan tutarda ortaklara ikinci temettü olarak dağıtılmıştır.
6-     Ortaklarda; birinci ve ikinci temettü tutarları hisseleri oranında; Kurum Stopajına tabi tutulduktan sonra nakden yada hesaben alırlar.
 
 
Muhasebeleştirilmesi
 
___________________________ 31.12.2006 ___________________________
 
691 Dönem Karı Vergi ve Diğer                                      40.000
       Yasal Yük. Karş.
                                    370 Dönem Karı Vergi ve Diğer                                 40.000
                                           Yasal Yük. Karş.
___________________________ 31.12.2006  ___________________________
 
690 Dönem Karı Veya Zararı                                   180.000
                                    691 Dönem Karı Vergi ve Diğer                              40.000
                                           Yasal Yük. Karş.
                                    692 Dönem Net Karı Veya Zararı                              140.000
___________________________ 31.12.2006  ___________________________
 
692 Dönem Net Karı Veya Zararı                                   140.000
                                    590 Dönem Net Karı                                              140.000
___________________________ 31.12.2006  ___________________________
 
___________________________ 31.12.2006  ___________________________
590 Dönem Net Karı                                                                140.000
                                    540 Yasal Yedekler                                                   18.000          
                                    331 Ortaklara Borçlar                                              103.700
                                    360 Ödenecek Vergi ve Fonlar                                 18.300
 
___________________________ 31.12.2006  ___________________________
331 Ortaklara Borçlar                                                         103.700
                                    102 Bankalar                                                          103.700
 
___________________________           /          ___________________________
 
Ortak Bazında Gelir Vergisi
 
Şirketin fiilen kar dağıtımı yapması durumunda ortak başına Brüt: 61.000.--YTL kar payı düşmektedir. Bu durumda söz konusu tutarın yarısı gelir vergisinden istisna olduğundan vergilendirilecek tutar 30.500.-- YTL’ dir. Buna göre;
 
Kâr Payı:                                             61.000.-- YTL
İstisna Tutarı:                                    30.500.-- YTL
Kalan Tutar:                          30.500.-- YTL
Hesaplanan Vergi:                               6.625.-- YTL
Mahsup Edilecek Vergi:                      9.150.-- YTL
 
İade Tutarı:                                         2.525.—YTL
 
            Kâr paylarının yarısı gelir vergisinden istisna olduğundan; 2006 yılı içinde elde edilen kâr payı tutarının %50 oranındaki istisna düşüldükten sonraki kalan tutarı 18.000 YTL’yi aşıyor ise beyan edilecektir. Buradaki beyan sınırının özü, Gelir Vergisi Kanunu’nun 103 üncü maddesinde yazılı olan tarifenin ikinci gelir dilimidir. Beyan edilen tutar üzerinden hesaplanan gelir vergisinden kârın dağıtımı aşamasında kurum bünyesinde yapılan tevkifatın tamamı mahsup edilecektir. Mahsup sonrası kalan tutar genel hükümler çerçevesinde mükellefe red ve iade edilecektir. Kâr payının yarısı gelir vergisinden istisna olduğundan, söz konusu tutar 2006 yılı için 18.000 YTL’nin altında kalıyor ise Gelir Vergisi Kanunu’nun 94 üncü maddesi uyarınca yapılan tevkifat nihai vergileme olacaktır.
 
S.M.M.M. MEHMET KUZU.

MALİ TAKVİM
<Ekim 2014>
PtSaÇaPeCuCtPz
293012345
6789101112
13141516171819
20212223242526
272829303112
3456789
 
BAĞLANTILAR

--- Gazeteler ---

--- Bankalar ---

--- Diğer Siteler ---